Giám Sát Thính Lực Nhân Viên Tiếp Xúc Tiếng Ồn (Audiometry): Ai Làm, Tần Suất và Phiên Giải Kết Quả

Mở đầu

Điếc nghề nghiệp do tiếng ồn (noise-induced hearing loss — NIHL) là một trong những bệnh nghề nghiệp phổ biến nhất toàn cầu và nằm trong danh mục 35 BNN của TT 60/2025/TT-BYT (Phụ lục XVIII). Tại CSYT, nguồn tiếng ồn nghề nghiệp không chỉ đến từ thiết bị hút, máy nén khí hay máy phẫu thuật — mà còn từ âm thanh cảnh báo liên tục của máy monitor, bơm truyền dịch, và máy thở trong các đơn vị hồi sức tích cực.

Điếc nghề nghiệp là bệnh không hồi phục — không có điều trị phục hồi thính lực sau khi tế bào lông tai trong bị tổn thương. Giám sát thính lực định kỳ (audiometric surveillance) là công cụ duy nhất để phát hiện sớm và ngăn chặn tiến triển.

1. Nhóm nhân viên cần giám sát thính lực

Căn cứ kết quả QTMT đo tiếng ồn tại nơi làm việc, nhân viên cần được đưa vào chương trình giám sát khi:

Ngưỡng pháp lý Việt Nam: Tiếng ồn vượt 85 dBA (TWA 8 giờ) theo QCVN 24:2016/BYT. Đây cũng là mức tiếp xúc tối thiểu để xác định điều kiện chẩn đoán điếc nghề nghiệp mạn tính (Phụ lục XVIII, Mục 4.1.2, TT 60/2025).

Ngưỡng đặc biệt: Khi tiếng ồn ≥ 93 dBA, thời gian tiếp xúc tối thiểu để chẩn đoán điếc nghề nghiệp rút ngắn xuống chỉ 6 tháng (thay vì 5 năm thông thường) — điểm này thường bị bỏ qua (Phụ lục XVIII, Mục 4.2, TT 60/2025).

Vị trí điển hình tại CSYT có nguy cơ:

2. Audiometry baseline và định kỳ

2.1 Audiometry baseline (lần đầu)

Thời điểm: Trước khi bắt đầu tiếp xúc tiếng ồn nghề nghiệp — thực hiện trong khuôn khổ khám trước bố trí làm việc (TT 56/2025, Chương II). Đây là dữ liệu tham chiếu để phát hiện thay đổi thính lực trong các đợt sau.

Điều kiện kỹ thuật bắt buộc:

• Nhân viên phải không tiếp xúc tiếng ồn ≥ 14 giờ trước khi đo (tránh temporary threshold shift — TTS)
• Đo trong buồng cách âm đạt tiêu chuẩn
• Đo Pure Tone Audiometry (PTA) đường khí tại các tần số: 500, 1000, 2000, 3000, 4000, 6000, 8000 Hz — cả hai tai

2.2 Audiometry định kỳ

Tần suất: Ít nhất 1 lần/năm cho tất cả nhân viên trong chương trình giám sát. Theo TT 56/2025, Điều 7, Khoản 1, khám phát hiện BNN thực hiện 6 tháng sau khi bắt đầu tiếp xúc yếu tố có nguy cơ — audiometry là xét nghiệm trung tâm trong đợt khám này.

Thời điểm đo tối ưu: Đo vào đầu ca làm việc hoặc sau khi nhân viên đã tránh tiếng ồn nghề nghiệp ≥ 14 giờ — để loại trừ TTS và phản ánh đúng ngưỡng nghe thực sự (permanent threshold shift — PTS).

3. Phiên giải kết quả audiogram

3.1 Dấu hiệu điển hình của NIHL

Theo Phụ lục XVIII, Mục 5.2, TT 60/2025, audiogram điển hình của điếc nghề nghiệp mạn tính có đặc điểm:

• Giảm nghe tiếp âm (sensorineural hearing loss), đối xứng hai tai
• Khuyết tại tần số 4000–6000 Hz (notch) — đây là dấu hiệu đặc trưng nhất, phản ánh tổn thương tế bào lông vùng đáy ốc tai
• Giai đoạn muộn: giảm nghe lan sang tần số thấp hơn (1000–2000 Hz), mất tính đối xứng

Audiogram không điển hình vẫn có thể là NIHL khi:

• Không đối xứng 2 tai do đặc điểm nguồn ồn (vị trí làm việc, sử dụng tai nghe/bộ đàm một bên liên tục)
• Có viêm tai giữa kết hợp — trong trường hợp này tính mức độ nghe kém dựa theo tai đối diện không có viêm hoặc theo ngưỡng nghe đường xương (Phụ lục XVIII, Mục 5.2, TT 60/2025)

3.2 Standard Threshold Shift (STS) — Ngưỡng cảnh báo

Theo OSHA 1910.95, cần hành động ngay khi phát hiện Standard Threshold Shift: ngưỡng nghe tăng trung bình ≥ 10 dB tại các tần số 2000, 3000, 4000 Hz ở một tai, so với audiogram baseline.

Khi phát hiện STS, cần:

1. Xác nhận lại bằng audiometry lần hai (loại trừ TTS)
2. Xem xét lại mức tiếng ồn tại vị trí làm việc
3. Tăng cường PPE (nút tai chống ồn)
4. Đánh giá khả năng chuyển khám phát hiện BNN

3.3 Chẩn đoán phân biệt quan trọng

Theo Phụ lục XVIII, Mục 7, TT 60/2025, các nguyên nhân gây nghe kém không do tiếng ồn cần loại trừ gồm: tuổi già (≥50 tuổi), sau chấn thương sọ não, nhiễm độc thuốc (aminoglycoside, aspirin liều cao), nhiễm trùng, viêm tai giữa mạn tính, hội chứng Menière, đái tháo đường type 2, tăng mỡ máu, và sử dụng tai nghe cá nhân thường xuyên.

Điểm thực hành: Với nhân viên ≥50 tuổi, cần phân biệt presbycusis (lão thính) với NIHL. Presbycusis ảnh hưởng đồng đều các tần số cao, không có notch điển hình 4000 Hz — trong khi NIHL sớm có notch rõ tại 4000–6000 Hz. Hồ sơ tiếp xúc nghề nghiệp và audiogram serial (so sánh nhiều đợt) là yếu tố quyết định.

4. Tính mức độ nghe kém và liên kết với BNN

Khi audiogram cho thấy nghe kém đủ tiêu chí, cần tính mức độ thiếu hụt sức nghe (THSN) theo Bảng Fowler-Sabine và đối chiếu mức độ tổn thương với Bảng Felmann-Lessing cải tiến (Phụ lục XVIII, Mục 4.2, TT 60/2025) để phục vụ giám định BNN.

Quy trình tóm tắt:

1. Đo PTA → Tính mất nghe (dB) tại 500, 1000, 2000, 4000 Hz mỗi tai
2. Tra Bảng Fowler-Sabine → Ra % mất nghe từng tần số
3. Tổng hợp THSN từng tai → Tra Bảng Felmann-Lessing cải tiến
4. Ra tỷ lệ tổn thương cơ thể (%) để phục vụ giám định BHXH

Điều kiện để chuyển khám phát hiện BNN điếc nghề nghiệp:

• Tiếp xúc tiếng ồn vượt QCVN 24:2016/BYT (kết quả QTMT)
• Thời gian tiếp xúc tối thiểu 5 năm (hoặc 6 tháng nếu ≥93 dBA)
• Audiogram bất thường phù hợp NIHL
• Thời gian bảo đảm: không quy định cho thể mạn tính (Phụ lục XVIII, Mục 4.3)

→ Khi đủ điều kiện, chuyển khám phát hiện BNN tại cơ sở KCB có phạm vi KCB nghề nghiệp theo TT 56/2025, Chương III.

5. Những sai lầm thường gặp trong chương trình audiometry

Kết luận

Chương trình giám sát thính lực cho nhân viên tiếp xúc tiếng ồn tại CSYT cần ba yếu tố: audiometry baseline trước tiếp xúc, đo định kỳ hằng năm đúng kỹ thuật, và phiên giải kết quả theo tiêu chí TT 60/2025 để phát hiện sớm và kịp thời chuyển khám BNN. Kết quả QTMT tiếng ồn là tài liệu bắt buộc đi kèm hồ sơ khám phát hiện điếc nghề nghiệp (TT 56/2025, Điều 8, Khoản 1c).

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Bài viết dựa trên TT 60/2025/TT-BYT, TT 56/2025/TT-BYT, QCVN 24:2016/BYT và chuẩn quốc tế tại thời điểm biên soạn (05/2026). Phiên giải audiogram lâm sàng cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc bác sĩ sức khỏe nghề nghiệp có kinh nghiệm. Y Tế Cơ Quan không chịu trách nhiệm pháp lý đối với các quyết định quản lý được đưa ra dựa trên nội dung bài viết này.