THÔNG TƯ QUY ĐỊNH VỀ BẢO ĐẢM AN TOÀN BỨC XẠ VÀ ỨNG PHÓ SỰ CỐ BỨC XẠ VÀ HẠT NHÂN;

TÓM TẮT THÔNG TƯ SỐ 59/2025/TT-BKHCN VỀ BẢO ĐẢM AN TOÀN BỨC XẠ VÀ ỨNG PHÓ SỰ CỐ BỨC XẠ, HẠT NHÂN

Thông tin chung:
Ngày 31/12/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 59/2025/TT-BKHCN quy định về bảo đảm an toàn bức xạ và ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân. Thông tư hướng dẫn chi tiết một số nội dung của Nghị định số 332/2025/NĐ-CP, tập trung vào kiểm soát chiếu xạ nghề nghiệp, chiếu xạ công chúng, an toàn bức xạ trong y tế, vận chuyển vật liệu phóng xạ, quản lý chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng và công tác chuẩn bị, ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân.

1. Nhóm nội dung trọng tâm

Thông tư quy định các biện pháp kiểm soát và bảo đảm an toàn bức xạ đối với tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ; cơ sở sử dụng sắt, thép phế liệu làm nguyên liệu sản xuất; tổ chức, cá nhân tham gia thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, đóng gói, vận chuyển, tiếp nhận vật liệu phóng xạ; cơ sở phát sinh chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng; lực lượng tham gia chuẩn bị và ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân.

Trong lĩnh vực y tế, Thông tư có ý nghĩa trực tiếp đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán, thiết bị xạ trị, thiết bị y học hạt nhân, nguồn phóng xạ, thuốc phóng xạ. Văn bản quy định cụ thể yêu cầu về thiết bị, phòng đặt thiết bị bức xạ, che chắn bức xạ, kiểm định thiết bị, hiệu chuẩn thiết bị đo, nội quy an toàn, quy trình vận hành, kiểm soát chiếu xạ đối với người bệnh, nhân viên y tế, người chăm sóc và công chúng.

2. Kết quả/điểm nổi bật

Một điểm quan trọng là yêu cầu kiểm soát liều chiếu xạ đối với nhân viên bức xạ và công chúng theo nguyên tắc không vượt quá giới hạn liều, đồng thời phải giảm liều đến mức thấp nhất có thể đạt được một cách hợp lý. Cơ sở tiến hành công việc bức xạ phải bố trí người lao động phù hợp với sức khỏe, độ tuổi và tính chất công việc; không sử dụng người dưới 18 tuổi trong các khu vực có nguy cơ chiếu xạ cao hoặc nhiễm bẩn phóng xạ; bố trí công việc không liên quan đến bức xạ cho nhân viên nữ đang mang thai hoặc cho con bú nếu có nguyện vọng.

Thông tư quy định nhân viên bức xạ phải được cập nhật, bổ sung kiến thức chuyên sâu về an toàn bức xạ định kỳ tối thiểu 03 năm một lần, đồng thời hằng năm phải được huấn luyện về nội quy, quy định của cơ sở và quy trình ứng phó sự cố. Cơ sở phải trang bị liều kế cá nhân cho nhân viên làm việc trong khu vực kiểm soát, khu vực giám sát; thực hiện kiểm xạ khu vực làm việc định kỳ; lập, cập nhật và lưu giữ hồ sơ an toàn bức xạ, hồ sơ sức khỏe, hồ sơ liều bức xạ của nhân viên bức xạ. Hồ sơ sức khỏe và hồ sơ liều bức xạ phải được lưu giữ 30 năm kể từ khi nhân viên không còn làm công việc bức xạ.

Đối với cơ sở y tế, Thông tư quy định rõ yêu cầu an toàn cho thiết bị X-quang, thiết bị xạ trị, nguồn phóng xạ kín, thuốc phóng xạ, thiết bị đo bức xạ và phương tiện bảo hộ. Phòng đặt thiết bị bức xạ, phòng làm việc với nguồn phóng xạ, kho lưu giữ nguồn hoặc chất thải phóng xạ, phòng lưu người bệnh điều trị bằng phóng xạ không được đặt liền kề khoa sản, khoa nhi. Các khu vực này phải được thiết kế che chắn phù hợp, có biển cảnh báo, đèn báo hiệu, nội quy an toàn và quy trình ứng phó sự cố rút gọn.

3. Khó khăn/rào cản/vấn đề cần lưu ý

Các đơn vị cần lưu ý yêu cầu kiểm soát chiếu xạ y tế theo nguyên tắc chỉ sử dụng bức xạ ion hóa khi lợi ích cho người bệnh vượt trội so với nguy cơ. Bác sĩ điều trị chịu trách nhiệm chỉ định chẩn đoán, điều trị bằng bức xạ ion hóa; cần tránh chỉ định không cần thiết, đặc biệt đối với phụ nữ có thai, nghi có thai, đang cho con bú và trẻ em. Nhân viên vận hành thiết bị phải tuân thủ quy trình, khu trú chùm tia, che chắn cơ quan nhạy cảm và không để người không phận sự có mặt trong phòng chiếu chụp.

Thông tư cũng đặt ra nhiều yêu cầu kỹ thuật đối với vận chuyển vật liệu phóng xạ như phân loại vật liệu, phân loại kiện hàng, kiểm soát nhiễm bẩn phóng xạ, xác định chỉ số vận chuyển, chỉ số an toàn tới hạn, dán nhãn, gắn cảnh báo, cách ly khi vận chuyển và trách nhiệm của bên gửi, bên vận chuyển, bên nhận. Đây là nội dung cần được các cơ sở có nguồn phóng xạ, thuốc phóng xạ hoặc chất thải phóng xạ đặc biệt quan tâm.

4. Kiến nghị và Đề xuất

Các cơ sở y tế cần rà soát toàn bộ hoạt động có liên quan đến bức xạ, bao gồm danh mục thiết bị X-quang, CT, C-arm, thiết bị can thiệp, thiết bị xạ trị, y học hạt nhân, nguồn phóng xạ, thuốc phóng xạ, kho lưu giữ chất thải phóng xạ và hồ sơ nhân viên bức xạ. Cần cập nhật nội quy an toàn bức xạ, quy trình vận hành, quy trình kiểm xạ, quy trình ứng phó sự cố; kiểm tra việc trang bị liều kế cá nhân, phương tiện bảo hộ, thiết bị đo suất liều, thiết bị đo nhiễm bẩn bề mặt và hồ sơ kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị.

Đối với các khoa, phòng sử dụng thiết bị bức xạ trong bệnh viện, cần tăng cường phối hợp giữa bộ phận chuyên môn, phòng vật tư - thiết bị y tế, phòng kế hoạch nghiệp vụ, phòng quản lý chất lượng và người phụ trách an toàn bức xạ để bảo đảm tuân thủ đồng bộ. Việc huấn luyện định kỳ, kiểm tra nội bộ, theo dõi liều cá nhân, khám sức khỏe nhân viên bức xạ và tư vấn an toàn cho người bệnh, người nhà người bệnh cần được đưa vào kế hoạch quản lý thường xuyên của đơn vị.

Nhận định:
Thông tư số 59/2025/TT-BKHCN là văn bản chuyên ngành quan trọng, có tác động trực tiếp đến công tác quản lý an toàn bức xạ tại các cơ sở y tế có sử dụng thiết bị bức xạ và nguồn phóng xạ. Việc triển khai nghiêm túc Thông tư sẽ góp phần bảo vệ nhân viên y tế, người bệnh, người chăm sóc và cộng đồng; đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong quản lý thiết bị bức xạ, kiểm soát liều chiếu xạ, phòng ngừa sự cố và bảo đảm môi trường bệnh viện an toàn.