LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI 2024

Ngày 29/06/2024, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025. Đạo luật này đánh dấu bước cải cách lớn nhằm xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại và hướng tới bao phủ toàn dân.

1. Cấu trúc hệ thống Bảo hiểm xã hội (BHXH) đa tầng

Luật BHXH 2024 quy định hệ thống an sinh gồm 5 nhóm chế độ cốt lõi:

• Trợ cấp hưu trí xã hội: Do ngân sách nhà nước bảo đảm cho người cao tuổi.
   
• BHXH bắt buộc: Gồm 5 chế độ (Ốm đau; Thai sản; Hưu trí; Tử tuất; Tai nạn lao động - Bệnh nghề nghiệp).
   
• BHXH tự nguyện: Gồm 4 chế độ (Trợ cấp thai sản; Hưu trí; Tử tuất; Tai nạn lao động).
   
• Bảo hiểm thất nghiệp.
   
• Bảo hiểm hưu trí bổ sung: Cơ chế tự nguyện theo nguyên tắc thị trường.
   

2. Các nội dung cải cách và điểm mới cốt lõi

• Giảm điều kiện số năm đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu: Người lao động tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện chỉ cần đóng từ đủ 15 năm trở lên (thay vì 20 năm như trước đây) là đã đủ điều kiện hưởng lương hưu khi đạt độ tuổi theo quy định.
   
• Bổ sung tầng Trợ cấp hưu trí xã hội: Công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên (hoặc từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo/cận nghèo) không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng và được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế (BHYT).
   
• Quy định mới về "Mức tham chiếu": Luật chính thức sử dụng khái niệm "Mức tham chiếu" thay thế cho "Mức lương cơ sở" khi tính toán mức đóng và mức hưởng BHXH. Khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở.
   
• Bổ sung chế độ thai sản vào BHXH tự nguyện: Người tham gia BHXH tự nguyện đáp ứng đủ điều kiện đóng từ đủ 06 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh con sẽ được hưởng trợ cấp thai sản với mức 2.000.000 đồng/con do ngân sách nhà nước chi trả.
   
• Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc: Bổ sung chủ hộ kinh doanh (có đăng ký kinh doanh), người quản lý doanh nghiệp, điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương, và người lao động làm việc bán thời gian có mức lương đạt quy định vào diện tham gia bắt buộc.
   
• Đẩy mạnh chuyển đổi số và giao dịch điện tử: Sổ BHXH bản điện tử sẽ được thực hiện cấp chậm nhất từ ngày 01/01/2026. Cơ quan BHXH phải bảo đảm hoàn thiện hạ tầng thực hiện giao dịch điện tử chậm nhất vào 01/01/2027.
   
• Biện pháp xử lý nghiêm hành vi chậm đóng, trốn đóng: Luật định nghĩa rạch ròi giữa "chậm đóng" và "trốn đóng". Đối với hành vi trốn đóng, ngoài việc buộc nộp đủ số tiền và tiền lãi phát sinh (0,03%/ngày), đơn vị vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
   

Luật BHXH 2024 ra đời không chỉ gia tăng quyền lợi thực chất, tạo điều kiện cho người lao động tiếp cận lương hưu sớm hơn mà còn hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo vệ tối đa quyền lợi an sinh của toàn dân.

• Tải toàn văn Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 tại đây
• Xây dựng bảng so sánh điều kiện hưởng lương hưu cũ và mới
   
• Trích xuất các điều khoản liên quan đến bệnh nghề nghiệp
   
• Soạn bài viết chi tiết về chế độ thai sản tự nguyện