Nguy cơ Nghề nghiệp tại Khoa Dược Bệnh viện: Pha chế, Lưu trữ và Phơi nhiễm Hóa dược

Mở đầu

Khoa Dược Bệnh viện không phải là đơn vị tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân — nhưng là nơi tập trung hầu hết các hóa dược có nguy cơ nghề nghiệp cao nhất trong toàn bệnh viện: thuốc độc tế bào, thuốc hướng thần, kháng sinh phổ rộng, hormone, và các thuốc trong danh mục hazardous drugs (HD) của NIOSH. Dược sĩ và kỹ thuật viên dược là nhóm có nguy cơ phơi nhiễm hóa dược nghề nghiệp cao nhất và kéo dài nhất trong hệ thống CSYT.

Điểm đặc thù của nguy cơ tại khoa Dược so với khoa Ung bướu: trong khi điều dưỡng hóa trị phơi nhiễm HD chủ yếu tại điểm tiêm truyền, dược sĩ và KTV pha chế phơi nhiễm với nồng độ HD nguyên chất cao hơn nhiều trong quá trình cân đo, pha loãng và đóng gói — đây là giai đoạn tạo nguy cơ aerosol và bụi thuốc cao nhất.

Nhóm Nguy cơ 1 — Hóa học: Phơi nhiễm Hóa dược

Hoạt động Pha chế và Cấp phát Thuốc

Khoa Dược thực hiện đồng thời nhiều hoạt động có nguy cơ hóa dược khác nhau:

Pha chế HD (thuốc độc tế bào và hazardous drugs khác): Đây là hoạt động nguy cơ cao nhất — chi tiết đã được trình bày trong bài 1.7.10. Tại khoa Dược, điểm đặc thù là quy mô pha chế lớn hơn so với điểm tiêm tại giường bệnh — số lượng lọ HD xử lý mỗi ngày cao hơn, tạo ra phơi nhiễm tích lũy đáng kể.

Pha chế thuốc không phải HD: Pha chế kháng sinh đường tĩnh mạch, dịch truyền, và thuốc tiêm thông thường vẫn tạo ra nguy cơ:

• Bụi thuốc kháng sinh (đặc biệt penicillin và cephalosporin) — nguy cơ dị ứng nghề nghiệp và mẫn cảm hóa học (occupational sensitization)
• Aerosol từ các thủ thuật pha chế vô khuẩn trong BSC

Cấp phát và Đóng gói Thuốc: Tiếp xúc da với nhiều loại thuốc trong quá trình đóng gói liều đơn (unit dose) — găng tay là biện pháp bảo vệ cơ bản nhưng thường không được sử dụng thường xuyên cho hoạt động này.

Hóa chất Vệ sinh và Bảo trì

Khu vực pha chế vô khuẩn (clean room) sử dụng hóa chất vệ sinh và khử khuẩn đặc biệt (isopropyl alcohol 70%, hydrogen peroxide, sporicidal agents) — phơi nhiễm hít và da trong quá trình lau dọn khu vực sạch.

Nhóm Nguy cơ 2 — Ergonomic: Đứng Kéo dài và Thao tác Lặp lại

Dược sĩ và KTV dược thường làm việc ở tư thế đứng trong phần lớn ca làm việc — tại quầy cấp phát, tại bàn đóng gói, tại bàn pha chế. Tải trọng lên chi dưới, bàn chân và lưng từ đứng tĩnh kéo dài (static standing) được NIOSH ghi nhận là nguy cơ cơ xương khớp đáng kể — đặc biệt khi mặt sàn cứng (gạch/đá hoa), không có thảm kháng mỏi (anti-fatigue mat).

Thao tác lặp đi lặp lại trong đóng gói đơn liều (unit dose dispensing) — đặc biệt khi thực hiện thủ công với số lượng lớn — tạo nguy cơ hội chứng ống cổ tay và viêm gân tương tự môi trường xét nghiệm.

Nhóm Nguy cơ 3 — Sinh học tại Khu vực Pha chế Vô khuẩn

Pha chế thuốc tiêm trong BSC yêu cầu kỹ thuật vô khuẩn — đồng nghĩa với việc nhân viên làm việc trong không gian BSC với không khí được lọc, nhưng vẫn có nguy cơ nhiễm khuẩn ngược (từ nhân viên sang sản phẩm) và tiếp xúc với vật sắc nhọn (kim, ampul thủy tinh).

Ampul thủy tinh đặc biệt tạo nguy cơ cắt tay khi bẻ — và vết cắt từ ampul thường nhỏ nhưng sâu, khó băng bó trong khi đang pha chế vô khuẩn.

Yêu cầu Pháp lý và Tiêu chuẩn Áp dụng

JCI MMU Standards

JCI MMU (Medication Management and Use) yêu cầu CSYT có chính sách và quy trình đảm bảo an toàn trong toàn bộ chu trình quản lý thuốc — bao gồm an toàn nghề nghiệp cho nhân viên khoa Dược trong quá trình pha chế và cấp phát. Đây là một trong các tiêu chí được đánh giá khi kiểm định JCI.

NIOSH Hazardous Drug List

Danh mục HD của NIOSH được cập nhật định kỳ — khoa Dược cần đối chiếu danh mục thuốc đang sử dụng với NIOSH HD List phiên bản mới nhất để xác định thuốc nào cần kiểm soát theo tiêu chuẩn HD. Danh mục này mở rộng theo thời gian khi có thêm bằng chứng về độc tính của các thuốc mới.

Tóm tắt Hồ sơ Nguy cơ — Khoa Dược Bệnh viện

Kết luận

Khoa Dược Bệnh viện cần được đưa vào chương trình OH&S với tư cách là đơn vị có nguy cơ hóa học nghề nghiệp cao — không phải đơn vị "văn phòng" hay "phi lâm sàng" với nguy cơ thấp. Ba ưu tiên kiểm soát: triển khai quy trình pha chế HD theo tiêu chuẩn (BSC IIB2/CACI + CSTD + PPE chemo-rated), trang bị anti-fatigue mat tại vị trí đứng thường xuyên, và đưa dược sĩ/KTV dược vào chương trình giám sát sức khỏe nghề nghiệp phù hợp với phơi nhiễm HD.

Xem bài 1.7.17 — An toàn Nghề nghiệp cho Dược sĩ và Kỹ thuật viên Dược để có hướng dẫn thực hành và quy trình kiểm soát chi tiết.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Thông tin trong bài tổng hợp từ NIOSH Hazardous Drug List, USP <800>, OSHA và ISO 45001:2018 — nhằm cung cấp khung nhận diện nguy cơ tham khảo cho khoa Dược bệnh viện. Mức độ nguy cơ thực tế phụ thuộc vào danh mục thuốc đang pha chế, thiết bị hạ tầng và quy trình làm việc cụ thể của từng đơn vị.