QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA VỀ BỨC XẠ TIA X - GIỚI HẠN LIỀU TIẾP XÚC BỨC XẠ TIA X TẠI NƠI LÀM VIỆC

QCVN 30:2016/BYT: Quy chuẩn về giới hạn liều tiếp xúc bức xạ tia X tại nơi làm việc

Thông tin chung

Bộ Y tế ban hành QCVN 30:2016/BYT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về bức xạ tia X, giới hạn liều tiếp xúc bức xạ tia X tại nơi làm việc theo Thông tư số 30/2016/TT-BYT ngày 30/6/2016. Quy chuẩn do Ban soạn thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về vệ sinh lao động biên soạn, Cục Quản lý môi trường y tế trình duyệt. Đây là căn cứ quan trọng để các cơ quan quản lý, tổ chức quan trắc môi trường lao động và các cơ sở có phát sinh bức xạ tia X thực hiện kiểm soát liều chiếu xạ, bảo đảm an toàn cho nhân viên bức xạ và người lao động có liên quan.

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Quy chuẩn quy định giá trị giới hạn liều tiếp xúc tối đa cho phép với bức xạ tia X tại nơi làm việc. Đây là yếu tố nguy cơ đặc thù thường gặp tại các cơ sở y tế có sử dụng thiết bị X-quang, phòng chẩn đoán hình ảnh, can thiệp dưới hướng dẫn tia X, cơ sở công nghiệp, nghiên cứu, kiểm định hoặc các đơn vị có thiết bị phát bức xạ tia X.

Quy chuẩn áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, các cá nhân, tổ chức thực hiện quan trắc môi trường lao động và các cá nhân, tổ chức có hoạt động phát sinh bức xạ tia X tại nơi làm việc. Quy chuẩn không áp dụng cho các đối tượng được chẩn đoán, điều trị hoặc can thiệp bằng bức xạ tia X.

2. Một số khái niệm cần lưu ý

Quy chuẩn nêu các khái niệm cơ bản trong an toàn bức xạ như liều hấp thụ, liều tương đương, liều hiệu dụng, trọng số bức xạ và trọng số mô. Liều hấp thụ được tính bằng đơn vị Gray, phản ánh năng lượng bức xạ truyền cho vật chất. Liều tương đương và liều hiệu dụng được tính bằng đơn vị Sievert, dùng để đánh giá ảnh hưởng sinh học của bức xạ đối với các mô, cơ quan và toàn cơ thể.

Quy chuẩn cũng làm rõ các khái niệm chiếu xạ nghề nghiệp, chiếu xạ công chúng, nhân viên bức xạ, khu vực kiểm soát, khu vực giám sát và nhiễm xạ bề mặt. Đây là cơ sở để tổ chức phân vùng làm việc, giám sát liều cá nhân, kiểm soát môi trường và thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp tại nơi có phát sinh tia X.

3. Giới hạn liều tiếp xúc trong một năm

Nội dung kỹ thuật trọng tâm của quy chuẩn là bảng giới hạn liều tiếp xúc tối đa cho phép trong một năm đối với nhân viên bức xạ, người học việc, học nghề, sinh viên từ 16–18 tuổi và công chúng. Đối với nhân viên bức xạ, liều hiệu dụng toàn thân là 20 mSv/năm, được lấy trung bình trong 5 năm làm việc liên tục; trong một năm riêng lẻ có thể lên tới 50 mSv, nhưng phải bảo đảm liều trung bình trong 5 năm không vượt quá 20 mSv/năm.

Đối với người học việc, học nghề, sinh viên từ 16–18 tuổi, giới hạn liều hiệu dụng toàn thân là 6 mSv/năm; đối với công chúng là 1 mSv/năm. Quy chuẩn cũng quy định giới hạn liều tương đương đối với thủy tinh thể của mắt, tay, chân và da. Trong đó, đối với nhân viên bức xạ, giới hạn liều tương đương đối với thủy tinh thể mắt là 20 mSv/năm, còn tay, chân và da là 500 mSv/năm.

4. Giới hạn theo suất liều và phòng đặt thiết bị tia X

Ngoài giới hạn liều theo năm, quy chuẩn còn quy định giới hạn liều tiếp xúc theo suất liều tương đương, tính bằng µSv/h. Đối với nhân viên bức xạ, giới hạn suất liều hiệu dụng toàn thân là 10 µSv/h; đối với người học việc, học nghề, sinh viên từ 16–18 tuổi là 3 µSv/h; đối với công chúng là 0,5 µSv/h.

Khi thiết kế, thanh tra hoặc kiểm tra phòng làm việc liên quan đến bức xạ tia X, quy chuẩn quy định suất liều tương đương trong phòng điều khiển hoặc nơi đặt tủ điều khiển của thiết bị phát tia X không được vượt quá 10 µSv/h. Tại các vị trí ngoài phòng đặt thiết bị phát tia X như nơi công chúng đi lại, khu vực người ngồi chờ hoặc các phòng làm việc lân cận, giới hạn là 0,5 µSv/h. Các giá trị này không tính phông bức xạ tự nhiên.

5. Phương pháp đo và giám sát bức xạ tia X

Quy chuẩn nêu các nguyên lý đo bức xạ tia X như buồng ion hóa, ống đếm nhấp nháy, nhiệt phát quang TLD và phim ảnh. Trong đó, phương pháp nhiệt phát quang được sử dụng rộng rãi trong đo liều cá nhân, còn các thiết bị đo liều, suất liều tương đương cần đáp ứng quy định pháp luật về đo lường.

Cơ sở sử dụng bức xạ tia X phải thực hiện đo kiểm xạ môi trường khi lập hồ sơ đề nghị cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ tia X và định kỳ hằng năm tại các khu vực kiểm soát, khu vực giám sát. Vị trí đo bao gồm nơi người lao động trực tiếp làm việc với tia X, các khu vực xung quanh phòng đặt thiết bị, phòng điều khiển, khu vực chờ và các vị trí có khả năng chịu ảnh hưởng của bức xạ tán xạ hoặc rò rỉ.

6. Nguyên tắc sử dụng thiết bị đo

Khi sử dụng thiết bị đo bức xạ tia X, người thực hiện phải đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, kiểm tra đơn vị đo, năng lượng đáp ứng, giới hạn đo và giới hạn chịu đựng liều của thiết bị. Đối với tia X dùng trong X-quang chẩn đoán, máy đo phải phù hợp với năng lượng tia cần đo, ví dụ đo được tia có năng lượng bằng và cao hơn 30 keV.

Khi đo một nguồn phát tia X đã biết, cần để thang đo ở mức cao nhất rồi hạ thấp dần để tránh làm hỏng thiết bị. Thiết bị phải được bảo quản nơi khô, mát và được chuẩn định tối thiểu 1 lần/năm.

7. Trách nhiệm của cơ sở lao động

Các cơ sở có người lao động tiếp xúc với bức xạ tia X phải định kỳ đo kiểm liều, suất liều bức xạ tia X tối thiểu 1 lần/năm, đồng thời thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động, Luật An toàn, vệ sinh lao động và Luật Năng lượng nguyên tử.

Người sử dụng lao động phải cung cấp đầy đủ liều kế cá nhân và phương tiện bảo vệ cá nhân cho nhân viên bức xạ tia X phù hợp với môi trường làm việc. Nếu liều bức xạ tia X tại nơi làm việc vượt mức giới hạn cho phép, cơ sở phải thực hiện ngay các giải pháp cải thiện điều kiện lao động, kiểm soát nguồn phát sinh và bảo vệ sức khỏe người tiếp xúc.

8. Ý nghĩa của quy chuẩn

Việc áp dụng QCVN 30:2016/BYT giúp các cơ sở có sử dụng thiết bị phát tia X thiết lập hệ thống quản lý an toàn bức xạ, kiểm soát liều chiếu xạ nghề nghiệp và bảo vệ sức khỏe người lao động. Quy chuẩn đặc biệt quan trọng đối với các cơ sở y tế có phòng X-quang, can thiệp, chẩn đoán hình ảnh, cũng như các cơ sở công nghiệp, nghiên cứu, kiểm định có sử dụng nguồn phát tia X.

Thực hiện tốt quy chuẩn góp phần phòng ngừa nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe do bức xạ tia X, bảo đảm an toàn cho nhân viên bức xạ, người lao động liên quan và công chúng, đồng thời nâng cao chất lượng quản lý vệ sinh lao động trong các môi trường làm việc có yếu tố nguy cơ đặc thù.